علوم و مهندسی آب و فاضلاب

علوم و مهندسی آب و فاضلاب

تجزیه و تحلیل عوامل مؤثر بر فقر آبی در ایران با استفاده از رویکرد (PLS-SEM)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری گروه اقتصاد، دانشکده اقتصاد، مدیریت و علوم اداری، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران.
2 استاد گروه اقتصاد، دانشکده اقتصاد، مدیریت و علوم اداری، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران.
3 پژوهشگر اقتصاد آب و محیط‌زیست
چکیده
این مقاله معیارهای مؤثر بر فقر آب شامل نیروهای محرک، فشار، وضعیت و اثر را مورد بررسی قرارداده و عوامل مؤثر بر این معیارها را با استفاده از روش (PLS-SEM) در مقاطع زمانی 1390، 1394 و 1398 شناسایی می‎نماید. یافته‎های حاصل از برآورد مدل نشان می‎دهند که فقر آبی در استان‎های کشور متأثر از نیروهای محرک مانند نرخ بیکاری، نرخ مرگ و میر کودکان کمتر از یک‎سال است. هم‎چنین وضعیت فقر آبی متأثر از سازه فشار با متغیرهایی نظیر میانگین سالانه ارتفاع بارندگی، مصرف کود شیمیایی در هر هکتار سطح زیر کشت است. علاوه‎بر آن سازه وضعیت که نشان‎دهنده تغییرات ‎محیط‎زیستی است اثر منفی و معناداری بر روی اثرات فقر آبی دارد. در خصوص عوامل اثرگذار بر فقر آب در سال‎های مورد بررسی می‎توان گفت که بیشترین عامل اثرگذار بر سازه‎ها درصد افراد تحت پوشش سازمان تأمین اجتماعی با ضریب 796/0، درصد اراضی زیر کشت آبی از کل زمین‎های زیر کشت با ضریب 893/0، مصرف آب شرب کل با ضریب 888/0 و پدیده‎های بیابانی با ضریب 1 هستند.
کلیدواژه‌ها

آذر، ع.، و غلام‎زاده، ر.، (1398)، مدلسازی معادلات ساختاری کمترین مربعات جزیی (PLS-SEM)، انتشارات نگاه دانش، تهران، ایران.
آسیابی هیر، ر.، مصطفی‎زاده، ر.، رئوف، م.، و اسمعلی عوری، ا.، (1395)، "شاخص فقر آب و اهمیت آن در مدیریت منابع آب"، ترویج و توسعه آبخیزداری، 3(11)،  15-22.
آسیابی هیر، ر.، مصطفی‌زاده، ر.، رئوف، م.، و اسمعلی عوری، ا.، (1396)، "ارزیابی چند‌ معیاره تغییرات مکانی شاخص فقر آب در تعدادی از حوضه‌های آبخیز استان اردبیل"، اکوهیدرولوژی، 4(4)، 997-1009، https://doi.org/10.22059/IJE.2017.63231.
پاکروح، ش.، و قنادی، م.، (1397)، "رویکرد اجتماعی و درونسازمانی، نیاز و ضرورت مدیریت آب کشور"، نشریه علوم و مهندسی آب و فاضلاب، 3(4)، 65-72،
    https://doi.org/10.22112/JWWSE.2019.151721.1113. 
ثابتی، م.، جمالی، س.، و غیاث‎وند، غ.، (1394)، "به‎کارگیری شاخص فقرآبی در مقیاس محلی (مطالعه موردی: حوضه آبریز کارون بزرگ)"، دهمین کنگره بینالمللی مهندسی عمران، دانشگاه تبریز.
جلیلی کامجو، س. پ.، و نادمی، ی.، (1398)، "ارزیابی رابطه استخراج منابع آب زیرزمینی و فقر روستایی در ایران"، تحقیقات اقتصادی، 54(3)، 525-550، https://doi.org/10.22059/JTE.2019.72767.
حیدری، ح.، و علیجانی، ب.، (1378)، "طبقهبندی اقلیمی ایران با استفاده از تکنیکهای آماری چند متغیره"، پژوهشهای جغرافیایی، 37، 57-74.
داوری، ع.، و رضازاده، آ.، (1396)، مدلسازی معادلات ساختاری با نرمافزار PLS، سازمان انتشارات جهاد دانشگاهی، تهران، ایران.
رضایی، م.، (1401)، "بحران آب: دو راهی اجتماعی"، نشریه علوم و مهندسی آب و فاضلاب، 7(4)، 4-16، https://doi.org/10.22112/JWWSE.2022.330611.1311.
سلامی، ح.، و طاهری ریکنده، ع.، (1398)، "سنجش وضعیت امنیت آبی در استان‎های ایران"، نشریه اقتصاد و توسعه کشاورزی (علوم و صنایع کشاورزی)، 33(1)، 75-94، .  https://doi.org/10.22067/JEAD2.V0I0.77072
شریف‎زادگان، م.ح.، ندایی طوسی، س.، و جمالی، ف.، (1395)، "شناسایی موانع توسعه‎ منطقه‎ای با به‎کارگیری شاخص فقر آبی (نمونه موردی: استان قزوین)"، جغرافیا و برنامهریزی محیطی، 28(1)، 151-170،   https://doi.org/10.22108/GEP.2017.98243.0.
طالبی، ح.، و امینی، ع.، (1397)، "بررسی ابعاد کم آبی با استفاده از روش شاخص فقر آبی (WPI) و تحلیل مقایسه‎ای آن در بخش‎های شهرستان قم"،  آمایش سرزمین، 10(2)، 345-366،
فلاحی، گ.، (1396)، "ارزیابی معیارهای فالکن مارک و فقر آبی برای تعیین میزان کمبود آب در استان کردستان"، پایان‎نامه کارشناسی ارشد، دانشکده مهندسی (گروه مهندسی عمران)، دانشگاه کردستان، کردستان، ایران.
مداح، م.، و سینائیان، م.، (1399)، "تحلیل تجربی روند پول‎شویی در ایران (رهیافت روش معادلات ساختاری مبتنی بر حداقل مربعات جزیی)"، فصلنامه تحقیقات مدلسازی اقتصادی، 11(40)، 99-122،  https://doi.org/10.29252/jemr.10.40.99.
Barclay, D., Higgins, C., and Thompson, R., (1995), “The Partial Least Squares (PLS) approach to causal modeling: Personal computer adoption and use as an illustration”, Technology Studies, 2(2), 285-309.
Caizhi, S., Yongjie, W., Wei, Z., Liangshi, Z., and Wenxin, L., (2018), “A rural water poverty analysis in China using the DPSIR-PLS model”, Springer Science, Water Resources Management,  , 26(1), 89-107, https://doi.org/10.1016/j.ecolind.2010.07.003.
Chin, W., (1998), “The partial least squares approach to structural equation modeling”, In: G.A. Marcoulides (ed.), Modern Methods for Business Research, Mahwah, NJ: Lawrence Erlbaum Associates, Publisher, 295-336.
Dell’Anno, R., (2020), “Corruption around the world: an analysis by partial least squares, Structural equation modeling”, Public Choice, 184(3), 327-350.
El-Gafy, I.K.E.D., (2015), “The water poverty index as an assistant tool for drawing strategies of the Egyptian water sector”, Ain Shams Engineering Journal, 9(2), 173-186.
Fornell, C., and Larcker, D.F., (1981), “Evaluating structural equation models with unobservable variables and measurement error”, Journal of Marketing Research, 18(1), 39-50.
Henseler, J., and Sarstedt, M., (2013), “Goodness-of-fit indices for partial least squares path modeling”, Computational Statistics, 28(2), 565-580.
López Álvarez, B., Santacruz de León, G., Ramos Leal, J.A., and Morán Ramírez, J., (2015), “Water poverty index in subtropical zones: The case of Huasteca Potosina, Mexico”, Revista Internacional de Contaminación Ambiental, 31(2), 173-184.
Manandhar, S., Pandey, V.P., and Kazama, F., (2012), “Application of Water Poverty Index (WPI) in Nepalese context: A case study of Kali Gandaki River Basin (KGRB)”, Water Resources Management, 26(1), 89-107.
Pan, Y.H., Gu, C.J., Ma, J.Z., Zhang, T.S., and Zhang, H., (2014), “Water poverty index in the inland river basins of Hexi Corridor, Gansu province”, In: Advanced Materials Research, 864, 2371-2375, https://doi.org/10.4028/www.scientific.net/AMR.864-867.2371.
Pandey, V.P., Babel, M.S., Shrestha, S., and Kazama, F., (2011), “A framework to assess adaptive capacity of the water resources system in Nepalese river basins”, Ecological Indicators, 11(2), 480-488, https://doi.org/10.1016/j.ecolind.2010.07.003.
Salameh, E., (2000), “Redefining the water poverty index”, Water International, 25(3), 469-473, https://doi.org/10.1080/02508060008686855.
Sarami-Foroushani, T., Balali, H., Movahedi, R., Kurban, A., Varnik, R., Janeska Stamenkovska, I., and Azadi, H., (2023), “Importance of good groundwater governance in economic development: The case of western Iran”, Groundwater for Sustainable Development, 21, 100892, https://doi.org/10.1016/j.gsd.2022.100892.
Sen, A., (1999), Development as freedom, Anchor Books, A Division of Random House, Inc., New York.
Sullivan, C., (2002a), “Calculating a water poverty index”, World Development, 30(7), 1195-1210.
Sullivan, C., (2002b), “Derivation and testing of the water poverty index Phase 1”, Centre for Ecology and Hydrology (CEH), Wallingford.
Thakur, J. K., Neupane, M., and Mohanan, A.A., (2017), “Water poverty in upper Bagmati River basin in Nepal”, Water Science, 31(1), 93-108, https://doi.org/10.1016/j.wsj.2016.12.001.
Upadhyay, B., (2003), “Water, poverty and gender: review of evidences from Nepal, India and South Africa”, Water Policy, 5(5-6), 503-511, https://doi.org/10.2166/wp.2003.0032.
Wetzels, M., Odekerken-Schroder, G., and Van Oppen, C., (2009), “Using PLS path modeling for assessing hierarchical construct models: Guidelines and empirical illustration”, MIS Quarterly, 33(1), 177-195, https://doi.org/10.2307/20650284.
Yilret Nanle, V., Latip, N.A., and Karim, R., (2022), “Residents water accessibility towards sustainability: The case of informal settlements of Jos Metropolis, Nigeria”, Journal of the Malaysian Institute of Planners, 20(4), 87-100, https://doi.org/10.21837/pm.v20i23.1153.
دوره 9، شماره 1
بهار 1403
صفحه 43-58

  • تاریخ دریافت 29 فروردین 1402
  • تاریخ بازنگری 20 خرداد 1402
  • تاریخ پذیرش 08 تیر 1402