برداشت بی‌رویه از منابع آب زیرزمینی و نشست منطقه ای: مطالعه ی موردی شهر دامنه، اصفهان

نوع مقاله: مقالات علمی

نویسندگان

1 گروه مهندسی عمران، دانشکده فنی و مهندسی، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران

2 کارشناسی ارشد مهندسی عمران، نظام مهندسی ساختمان داران-دامنه، اصفهان، ایران.

چکیده

از دلایل اصلی فرونشست زمین می‏توان به افت سطح آب بر اثر برداشت بی‏رویه از آبخوان‏ها اشاره نمود که موجب کاهش حجم، تراکم برگشت‌ناپذیر و وارد آمدن آسیب‏های غیر قابل جبران به آن‏ها می‏شود. طی سال‌های گذشته فرونشست‏های پدیدآمده در ایران به دلیل افت سطح آب زیرزمینی، لطمه‏ی فراوانی به زمین‏های کشاورزی، ساختمان‏های مسکونی، جاده‏ها، خطوط انتقال نیرو و غیره وارد آورده است. شهر دامنه در غرب استان اصفهان نیز در سال‏های اخیر به صورت چشم‏گیر با این پدیده روبه‏رو شده است. از این رو در پژوهش حاضر به بررسی میزان برداشت از منابع آب زیرزمینی و وضعیت فرونشست در این منطقه پرداخته شده است. نتایج تحقیق نشان می‏دهد که افت سطح آب زیرزمینی، اثری مستقیم بر ایجاد و گسترش فرونشست در محدوه‌ی شهر دامنه داشته است. با توجه به اینکه منطقه‏ی مورد مطالعه یکی از قطب‏های کشاورزی استان اصفهان به شمار می‏آید، بیشترین میزان بهره‏برداری از آبخوان‏های منطقه به مصارف کشاورزی اختصاص دارد. نتایج بیانگر آن است که سطح آب زیر زمینی در منطقه ی مورد مطالعه در بازه سال های 1385 تا 1393 به طور متوسط به میزان 20 متر افت داشته است. بر همین اساس جلوگیری از افت روزافزون آب‌های زیرزمینی در منطقه، با استفاده از راهکارهایی مانند تغذیه‏ی مصنوعی و از آن مهم‏تر تغییر الگوی کشت، برای کمک به احیای مجدد آبخوان آبرفتی ضروری است.

تازه های تحقیق

-

کلیدواژه‌ها


شرکت سهامی آب منطقه‏ای اصفهان، دفتر مطالعات پایه‏ی منابع آب، (1394)، "بیلان منابع آب محدوده‏های مطالعاتی حوزه‏ی آبریز گاوخونی منتهی به سال آبی 90-1389"، جلد پنجم، ارزیابی منابع آب، ضمیمه‏ی شماره‏ی 14: گزارش بیلان منابع آب محدوده‏ی مطالعاتی دامنه و داران (کد 4214).

شرکت آب منطقه‏ای اصفهان ، (1393)، "گزارش فرونشست زمین در شهر دامنه"، گروه تلفیق و بیلان، دفتر مطالعات پایه‏ی منابع آب.

بنیاد مسکن انقلاب اسلامی استان اصفهان، (1394)، "گزارش فرونشست زمین و خسارات وارده در شهر دامنه"، معاونت بازسازی و مسکن روستایی.

شرکت سهامی آزمایشگاه فنی و مکانیک خاک، (1394)، "گزارش مطالعات ژئوتکنیک، پروژه‏ی فرونشست شهر دامنه"، شرکت سهامی آزمایشگاه فنی و اداره کل آزمایشگاه استان اصفهان.

Alipour, S., Motgah, M., Sharifi, M.A., and Walter, T.R., (2008), “InSAR time series investigation of land subsidence due to groundwater overexploitation in Tehran, Iran”, Second Workshop on Use of Remote Sensing Techniques for Monitoring Volcanoes and Seismogenic Areas, Naples, USEReST, 1-5.

Bouwer, H., (1977), “Land subsidence and cracking due to ground‐water depletion”, Ground Water, 15(5), 358-364.

Carillo, N., (1948), “Influence of artesian wells on the sinking of Mexico City”, Proceedings of the 2nd International Conference on Soil Mechanics and Foundation Engineering, Vol. 7, Rotterdam.

Galloway, D.L., and Burbey, T.J., (2011), “Review: regional land subsidence accompanying groundwater extraction”, Hydrogeology Journal, 19(8), 1459-1486.

Gambolati, G., Ricceri, G., Bertoni, W., Brighenti, G., and Vuillermin, E., (1991), “Mathematical simulation of the subsidence of Ravenna”, Water Resources Research, 27(11), 2899-2918.

Hu, R.L., Yue, Z.Q., Wang, L.C., and Wang, S.J., (2004), “Review on current status and challenging issues of and subsidence in China”, Engineering Geology, 76(1), 65-77.

Larson, K.J., Basagaoglu, H., and Marino, M.A., (2001), “Prediction of optimal safe ground water yield and land subsidence in the Los Banos–Kettleman City area, California, using a calibrated numerical simulation model”, Journal of Hydrology, 242(1), 79-102.

Lofgern, B.E., (1969), “Field Measurement of aquifer system compaction, Sanjoaquin Balley, California”, Tokyo Symposium on Land Subsidence, IASHUNSCO, 272-284.

Mahmoudpour, M., Khamehchiyan, M., Nikudel, M.R., and Ghassemi, M.R., (2016), “Numerical simulation and prediction of regional land subsidence caused by groundwater exploitation in the southwest plain of Tehran, Iran”, Engineering Geology, 201, 6-28.

Motagh, M., Shamshiri, R., Haghighi, M.H., Wetzel, H.U., Akbari, B., Nahavandchi, H., and Arabi, S., (2017), “Quantifying groundwater exploitation induced subsidence in the Rafsanjan plain, southeastern Iran, using InSAR time-series and in situ measurements”, Engineering Geology, 218, 134-151.

Motagh, M., Walter, R.T., Sharifi, M.A., Fielding, E., Schenk, A., Ander-ssohn, J., and Zschau, J., (2008), “Land subsidence in Iran caused by widespread water reservoir over exploitation”, Geophysical Research Letters, 35(16), 403–412.

Mousavi, S.M., Shamsai, A., Naggar, M.H.E., and Khamehchian, M., (2001), “A GPS-based monitoring program of land subsidence due to groundwater withdrawal in Iran”, Canadian Journal of Civil Engineering, 28(3), 452-464.

Omidvar, K., (2014), Natural hazards, Yazd University Press.

Pacheco, J., Arzate, J., Rojas, E., Arroyo, M., Yutsis, V., and Ochoa, G., (2006), “Delimitation of ground failure zones due to land subsidence using gravity data and finite element modeling in the Queretaro valley, Mexico”, Engineering Geology, 84(3), 143-160.

Phien-Wej, N., Giao, P.H., and Nutalaya, P., (2006), “Land subsidence in Bangkok”, Thailand Engineering Geology, 82(4), 187-201.

Poland, J.F., (1981), “The occurrence and control of land subsidence due to groundwater withdrawal with special reference to the San Joaquin and Santa Clara Valleys”, Ph.D. Dissertation, Stanford University, Palo Alto, California.

Quanlong, W., (2006), “Land subsidence and water management in Shanghai”, Master Thesis, Delft University, Netherlands.

Waltham, A.C., (1989), Ground subsidence, Blackie & Son Limited, 1st Edition.

Zhou, G.Y., and Esaki, T.J., (2003), “GIS based spatial and predication system development for regional land subsidence hazard mitigation”, Environmental Geology, 44(6), 665-678.

Zhu, L., Gong, H., Li, X., Wang, R., Chen, B., Dai, Z., and Teatini, P., (2015), “Land subsidence due to groundwater withdrawal in the northern Beijing plain, China”, Engineering Geology, 193, 243-255.